Giriş Yap

BÖRTECINE 38 · 08.09.2010, 02:26

23.ELAZIĞ

İL TRAFİK KODU : 23

Yüzölçümü : 9153 Km2

Nüfus (Genel) : 569616
Elaziğ ili, Doğu Anadolu Bölgesinin güneybatisinda, Yukari Firat Bölümünde yer almaktadir. 9153 Km2 yi bulan yüzölçümü ile Türkiye topraklarinin % 0 12’ sini oluşturmaktadir. 40 0 21’ ile 380 30’ doğu boylamlari, 38 0 17’ ile 39 0 11’ kuzey enlemleri arasinda kalan İl, doğudan Bingöl, kuzeyden (Keban Baraj Gölü araciliği ile) Tunceli, bati ve güney batidan (Karakaya Baraj Gölü araciliğiyla) Malatya, güneyden ise Diyarbakir illerinin arazileri ile çevrilidir. İl, merkez ilçe ile birlikte 11 ilçe, 537 köy ve 709 mezra yerleşmesinden oluşmaktadir.

Coğrafya :
Elaziğ ili, Doğu Anadolu Bölgesinin güneybatisinda, Yukari Firat Bölümünde yer almaktadir. 9153 Km2 yi bulan yüzölçümü ile Türkiye topraklarinin % 0 12’ sini oluşturmaktadir. 40 0 21’ ile 380 30’ doğu boylamlari, 38 0 17’ ile 39 0 11’ kuzey enlemleri arasinda kalan İl, doğudan Bingöl, kuzeyden (Keban Baraj Gölü araciliği ile) Tunceli, bati ve güney batidan (Karakaya Baraj Gölü araciliğiyla) Malatya, güneyden ise Diyarbakir illerinin arazileri ile çevrilidir. İl, merkez ilçe ile birlikte 11 ilçe, 537 köy ve 709 mezra yerleşmesinden oluşmaktadir.

Topografya :

Dağlar :
Elaziğ, doğusundan, batisindan ve güneyinden, Güneydoğu Toroslarin bati uzantilari ile çevrili olup, Güneydoğu Toroslar, Malatya ili sinirlari içinde doğuya doğru uzanarak Elaziğ’dan geçer. Van gölünün güneyine doğru kivrimlar halinde devam ederek ülkemizin sinirlarini terk ederler. Bu dağlarin en yüksek noktasini İl’in batisindaki Hasan Dağlari (2118 mt) oluşturur. Hasan Dağinin güneyinde Bulutlu Daği (2004 mt.) , Karga Daği (1925 mt.) ve Kamişlik Daği (2016 mt.) yer alir.

Elaziğ ovasinin güneyinde bulunan Meryem Dağinin yüksekliği 1490 metredir. Sira dağlar Elaziğ ovasinin kuzeyinde , yeniden yükselir. Beydoğmuş yöresinde 1724 metreye çikarak, Keban Baraji çöküntü alanina dek sürer. Çöküntü alanindan sonra doğuya doğru, önce Asker Dağini, sonra Palu İlçesinin doğusunda Gökdere Dağini oluşturur. Kuzeye doğru açilarak İl’in Bingöl ile olan sinirini çizer. Burada bulunan Karaboğa dağlarinin en yüksek noktalari, Elaziğ İl sinirlari içinde kalir. Hazar Gölünün kuzeyinde 2140 metre yüksekliğindeki Mastar Daği yer alir. Güneyinde ise en yüksek dağ silsileleri Hazar baba (2230 metre) dağini meydana getirir.

Nehirler :
Elaziğ, akarsu havzasi açisindan açisindan İlin güney kesimi dişinda bütünü ile Firat Havzasi içinde kalmaktadir. Firat Havzasi, Basra Körfezi Havzasi’nin bir parçasidir. Firat Irmaği ile anilan havzanin sularini boşaltir. Firat Doğu Anadolu’nun en önemli akarsuyudur. Keban ilçesine kadar olan bölümü başlica iki ana koldan oluşur. Bunlar Karasu ve Murat Nehirleridir. Elaziğ ilinin sularini ise Murat ve onun kollari boşaltir.

Murat Nehri :
Murat nehrinin Palu İlçesi civarinda Keban Baraj Gölü’ne kariştiği noktaya kadar olan uzakliği yaklaşik 500 Km.dir. 42000 km2’lik akaçlama havzasiyla, Firat’in en önemli koludur. İlk kaynaklarini İl sinirlari dişindan, Van Gölünün kuzeyindeki Aladağ’in kuzey eteklerinden alir. Gülizar Yaylalarindan gelen pek çok suyuda toplar. Murat nehri, Ağri’dan geçtikten sonra Güneybatiya yönelir. Bingöl’ün Genç İlçesini geçerek Elaziğ topraklarina girer. Sürekli bati yönünde akarak Palu ilçesine ulaşir ve Keban Baraj Gölüne dökülür.

Firat Nehri :
Firat nehrinin kollari olan Murat Irmaği ile Karasu, Keban İlçesinin kuzeyinde birleşir. Bu noktadan sonra oluşan Firat Nehri, önce güneybati yönünde akar. Keban İlçesinin Dummu yöresinden sonra Elaziğ-Malatya İl sinirlarini oluşturacak şekilde geniş bir yay çizer ve Elaziğ-Diyarbakir sinirina kadar gelir. Toplam uzunluğu 2800 Km.’dir.

Dicle Nehri :
Hazar Gölü’nün Güneydoğusundan süzülen sular, Dicle Havzasinin üç deresinden biri olan Behremaz Deresi ile birleşerek Dicle Nehrinin ilk kaynağini teşkil eder. Maden dağlarindan ve Behramaz ovasinin ortasindan kuzeydoğu yönünde akan nehir, önce doğuya, sonra güneydoğuya yönelerek Maden İlçesini geçer ve İl sinirlari dişina çikar.

Peri Çayi :
Murat nehrinin en önemli kollarindan biridir. Saniyede ortalama 100-200 m3su akitan Peri Çayi, Bingöl’ün Şeytan dağlarindan doğar. Munzur dağlarindan çikan Munzur suyu ile birleşerek İl sinirlarimiz içerisinde Murat Nehrine katilir.

Ovalar :
Elaziğ İlindeki ovalar genellikle depresyon alanlarina karşilik gelmektedir. Bu çöküntü alanlarinin akarsularin taşidiği maddelerle dolmasi sonucu oluşmuşlardir. Genellikle alüvyal topraklarla kapli bu verimli ovalarin, İl tariminda önemleri büyüktür.

Elaziğ Ovasi :
Güneybati- kuzeydoğu yönünde uzanan küçük bir depresyondur. Denizden yükseltisi 1000-1050 m.dir. 36 Km2 lik alani kaplayan ova, bir çöküntü havzasinin alüvyonlarla dolmasi sonucunda meydana gelmiştir. Ovanin kuzeyinde üzerinde tarihi Harput şehrinin yer aldiği eski bir aşinin yüzeyine karşilik gelen geniş dalgali yüksek bir düzlük bulunur. Elaziğ Ovasi, yükselmiş, yükselirken çarpilmiş ve genel olarak güneye meyilleşmiş bu yontukdüz (Penelen) sahasindan dik yamaçlarla ayrilmiştir. Ovayla bu yontukdüz arasindaki yamaçlarin dik oluşu ovanin kuzeyinde çok belirgin birikinti konilerinin meydana gelmesine yol açmiştir. Etrafi dağlarla çevrili ova güneye doğru eğilimlidir. Elaziğ ovasinin sularini Uluova’ya taşiyan Elaziğ Deresi, Gümüşkavak boğazindan geçer. Ovayi, Uluovadan ayiran eşik güneybatida yer alan Meryem Daği ile birleşir. Meryem Daği ile Elaziğ ovasinin bati ve kuzeybatisindaki Sarini (Cip Çayi) suyunun direne ettiği Kuzova’ dan ayiran bir tepelik alan yer alir. Bugün Elaziğ kentinin kurulmuş olduğu ova, gerçekte geniş depresyon dizilerinden biri olan Uluovanin bir parçasidir.

Uluova :
Güneydoğu Toroslarin uzaniş yönüne bağli ve Hazar depresyonuna paralel olarak, Güneybati-Kuzeydoğu yönünde uzanir. Elaziğ’in en geniş ovasidir. Kuzeyden kirik hatlar halinde uzanan, yükseltisi az Karakaya dağlari ile çevrilidir. Güneyden Çelemlik, Mastar ve Kamişlik dağlari dizisi ile sinirlanmiştir. Kuzeydoğuda Keban Baraj gölüne kadar uzanir. Ovanin uzunluğu yaklaşik 56 Km., genişliği l5 Km. kadardir. Yüzölçümü 325 Km2 yi bulur. Yükseltisi azalarak Keban Baraj Gölüne kadar sokulan bu ova, kalin bir alüvyal toprak tabakasi ile örtülüdür. Ovanin ortasindan Haringet Suyu geçer. Bu akarsu sağdan ve soldan kaynak sulari ile beslenen birçok dereden oluşur. Haringet Suyu, yazin sulamada yoğun olarak kullanilir. Bu nedenle genellikle yaz aylarinda Keban’a Baraj Gölüne ulaşmadan kurur. Uluovanin uzun ekseni boyunca yerleşmiş bulunan Haringet Çayinin kuzeyinde tipik bir Piyetmont kuşaği (Dağeteği ovasi) uzanmaktadir. Meryem Daği kütlesinden Uluova’ya inen kollarin oluşturduğu bu dağ eteği ovasi kuşaği, ayni zamanda yoğun tarimsal faaliyetlerin görüldüğü bir alandir. Yerleşmeler, bu birikinti konileri üzerinde yer alirlar.

Kuzova :
Kuzeye akarak Murat Nehri ile birleşen Cip (Sarini) Çayinin iki yaninda yer alan uzun bir ovadir. Kuzeye gidildikçe genişleyen denizden 900-1000 metre yükseklikte olan ovanin, yüzölçümü yaklaşik 110 Km2’ dir. Basamakli bir durum gösteren Kuzova verimli bir ovadir. Sadece Sarini çayi vadisinde alüvyal topraklara rastlanir. Bu irmağin suyu az olduğundan sulamaya yetmez. Bu nedenle ovada sulama amacina yönelik Cip Baraji yapilmiş, birçok kuyu açilmiştir. Kuzova, Güneyde Tilki Tepe Karşidağ-Kurt tepe-Kizildağ ve Kekliktepe’den oluşan ve güneybati ve kuzeydoğu yönünde uzanan ve bir sirti andiran tepeler dizisi ile adeta iki bölüme ayrilmiştir.
Çok daha geniş bir alani kaplayan asil Kuzova’ya karşilik gelen ovanin kuzey bölümü bir senklinal halindedir. Kuzova havzasinin doğusu volkanik bir araziden meydana gelir. Yaklaşik 48 Km2’ bir alan kaplayan bu volkanik arazi, Elaziğ’in 8-10 Km. kadar kuzeybatisinda yer alan kisim “Karayazi” adiyla anilir. Burada doğu-bati yönlü bir kirik çizgisinden çikmiş olan olivinli bazaltlar kuzeye doğru ova eğimi yönünde akarak bir lave yelpazesi meydana getirmiştir.

Behremaz Ovasi :
Sivrice İlçesinin güneyindeki Hazar baba Daği ile Maden dağlari arasindaki Behremaz Deresinin iki yaninda yer alan bir ovadir. Kuzey-güney doğrultusunda uzanir. Hazar Gölüne yaklaştikça genişler. Alüvyonlarla kapli olan ovada, daha çok buğday, arpa, misir ve fasulye ekimi yapilir.

Palu (Yarimca) Ovasi :
Palu ilçesinin batisinda Murat Nehrinin taşimiş olduğu eski alüvyonlarla kaplidir. Daha çok buğday, şeker pancari, misir, arpa ve baklagiller ekimi yapilir.
Elaziğ ilinde bu ovalarin dişinda, Harput’un kuzeyinde genellikle üzüm bağlarinin yayginlik kazandiği, meyve ve sebzeciliğin yapildiği Mürüdü Ovasi ile Harput’un kuzeyinde yaz aylarinda suyu kuruyan Çakil Deresi çevresinde Zahini Ovasi vardir. Bu ovalarda nohut, arpa, buğday ve burçak ekimi yapilmaktadir.
Platolar (Yaylalar) :

İl alani daha çok dağlar ve platolarla kaplidir. İl toplam alaninin çoğunu platolar oluşturur. Platolara Elaziğ’in kuzeyinde Harput çevresinde Murat Nehrinin kuzey kesimlerinde ve Ağin yöresinde rastlanir. Hayvancilik faaliyetinin yoğunluk kazandiği alanlar, İl’in doğusunda Bingöl ile sinir oluşturan Karaboğa Dağlarinda Gökdere ve Akdağ üzerindedir. Urfa yöresinde kişlayan göçerler, Mayis sonu ve Haziran ayi başlarinda Siverek ve Ergani üzerinden Palu çevresine gelirler. Bir bölümü yöredeki yaylalarda kalir, bir bölümü ise Bingöl dağlarindaki yaylalara göçerler.

Göller :

Hazar Gölü (Gölcük) :
İlin Güneydoğusunda bulunan ve İl merkezine 25 Km. uzaklikta, Elaziğ-Diyarbakir Karayolu’na paralel olan Hazar Gölü, tektonik bir göldür. Güneyinde Hazar baba Daği bulunan göl, Uluova’dan Mastar Dağlariyla ayrilir. Denizden 1250 mt. yükseklikteki gölün uzunluğu yaklaşik 22 Km. en geniş yeri ise 5-6 Km. ‘dir Yüzölçümü 86 Km2.’yi bulan gölün derinliği 200-250 metre arasinda değişmektedir. Hazar Gölünden turistik ve ekonomik olarak yararlanilmaktadir.

Keban Baraj Gölü :
Keban Baraj Gölü Türkiye’nin en büyük yapay gölüdür. Doğal Göller arasinda 675 km2’lik alaniyla 3. sirada yer almaktadir. Baraj Gölünün Murat vadisi boyunca uzunluğu 125 km.dir. Genişliği yer yer değişmektedir. Keban baraj gölünde elektrik üretiminin yansira su avciliği yapilmakta ve balik üretimi de gerçekleştirilmektedir.

Cip Baraj Gölü :
İlimizin 10 km. batisinda bulunan Cip Baraji, Murat Nehri ile birleşen Cip Çayi üzerinde ve Cip Köyünün güneyinde yer almaktadir. Barajin yapimiyla oluşan göl sulariyla 800 hektar alan sulanmaktadir. Göl çevresi ise mesire yeri olarak kullanilmaktadir.

İklim :
Doğu Anadolu Bölgesinin güneybatisinda yer alan Elaziğ İlinde bölgenin diğer bölümlerinden oldukça farkli ve karakteristik bir iklim dikkati çekmektedir. İlin gerek coğrafi konumu, gerekse morfolojik özellikleri bu elverişli durumun ortaya çikmasinda en büyük etken olmuştur. İlde karasal iklim egemen olup, kişlar soğuk ve yağişli, yazlar ise sicak ve kurak geçmektedir. Ancak il çevresinde oluşturulan baraj gölleri, iklimde kismen sapmalar göstermektedir.

Yollariniz birgün Elaziğ a düşerse eğer;
- Buram buram tarih kokan Harput’u görmeden,
- Dünyaca bilinen “Çayda Çira Oyununu” (Mumlu Dans) ve Kürsübaşi programini izlemeden,
- Doğa Harikasi Hazar Gölünde Yüzmeden,
- Yöreye ait yemekleri tatmadan,dönmeyin.

Elaziğ Resimleri:

[Resim: keban_baraj.jpg]